ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಹಾನ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೈವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಒಬ್ಬ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೆ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿದ ಕೈಗಳನ್ನು ನಾವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭವನ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭವನ ಕಟ್ಟಿದ ಕೈಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೃತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕರ್ತೃ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಅನೇಕ ಅನಾಮಿಕ ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ, ಮರೆತುಹೋದ ಕೈಗಳಿಗೆ, ಕಾಣದ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ, ಅಳತೆಯಾಗದ ಸೃಜನಶಕ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವವೇ ಈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಯಂತಿ ಆಚರಣೆ.

ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಗಂಧನಹಳ್ಳಿ

ಪತ್ರಕರ್ತೆ, ಫಾರ್ಮಸಿಸ್ಟ್‌

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪುರಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು’, ಸರ್ವಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದೇವತೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಆಯುಧಗಳು, ರಥಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅದ್ಭುತ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೈವಿಕ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ದೇವಶಿಲ್ಪಿ, ದೇವತಾರ್ಚಕ, ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅಧಿದೇವತೆ ಎಂಬ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೆರೆದರೆ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟದ ಹಿಂದೆಯೂ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಒಂದು ಅನಾಮಿಕ ಕೈ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕೈ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿಸಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಬಡಿದು ಆಯುಧವಾಗಿಸಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರಕ್ಕೆ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟು ಬಾಗಿಲಾಗಿಸಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿ ಮಡಕೆಯಾಗಿಸಿದೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಆ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಕೈಗಳಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧಿಕೃತ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜ-ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ, ವಾಸ್ತು, ಉಪಕರಣ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವೇ ನಮ್ಮ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಉಸಿರಾಗಿ, ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿವೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಯಂತಿಯ ಈ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಳ ಸಮೂಹ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು, ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.

ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ:

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ’ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅದ್ಭುತ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ದೇವಶಿಲ್ಪಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಅರಮನೆಗಳು, ಆಯುಧಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಹೆಸರು ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಪುರಾಣದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನಾವು ವಾಸ್ತವದ ಇತಿಹಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿರ್ಮಿಸುವ, ದುಡಿಯುವ, ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರತೀಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ, ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ, ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ. ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಗಾಧವಾದ ಗಣಿತವಿದೆ, ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆ, ನಿಖರವಾದ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ, ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿದೆ, ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ವಭಾವದ ಅರಿವಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದು ಭವ್ಯ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ನಮಗೆ ಆ ಗೋಪುರ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಾರದು; ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವೂ ಕಾಣಬೇಕು.

ವೈದಿಕ ವಾಙ್ಮಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ದೇವತೆಯಲ್ಲ; ಅವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಜನನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಕಥೆಗಳಿವೆ: ವರಾಹ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ: ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಅವರು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಶಿಲ್ಪಿ

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ.

ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ.

ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಆದರ್ಶ.

ಮೂಲಸ್ತಂಭ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಬೆಳಕು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ, ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇವನು ತನ್ನನ್ನು ತನ್ನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ, ವೈದಿಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಪದವು ಋಷಿ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಈ ಪದವು ಪಂಚಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವು ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣನ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಏಳು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌವನ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಒಬ್ಬ ವೈದಿಕ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದದ ೧೦-೮೧,೮೨ ಸೂಕ್ತದ ಲೇಖಕನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ಬಹುಶಃ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕವಾದ ಅಷ್ಟಮ ವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಪ್ರಭಾಸನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ಸ್ಥಾಪತ್ಯ ವೇದ / ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೇ ಉಪವೇದವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು 64 ಕಲೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಕಮ್ಮಾರರು, ಬಡಗಿಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕರು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತಾಂತ್ರಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯರ ನಿರ್ಮಾಣಕೌಶಲ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ, ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ, ಯಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಒಂದು ಮನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ವರೆಗೆ, ಮರ, ಕಲ್ಲು, ಲೋಹ, ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ರೂಪ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಯಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ರಾವಣದ ಅರಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ರಹಸ್ಯ:

ವೇದಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು? ಅದರ ಮೂಲವೇನು? ವಿಶ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ರೂಪಿಸಿದರು? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ವಿಶ್ವದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸೃಜನಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.

ರಾಮಾಯಣದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತೂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಹೆಸರು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತವಾದ ಲಂಕಾನಗರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅದು ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ರಾವಣನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಲಂಕೆಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅರಮನೆಗಳು, ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕುರಿತು ಇದ್ದ ಕಲ್ಪನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಹೆಸರು ಆಳವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಪರಂಪರೆಯು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವು ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಗಣನೆ, ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, ಕೋಣೆಗಳ ಸ್ಥಾನ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕೇವಲ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಾನವ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇತ್ತು.

ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ರೂಪ ನೀಡುವುದು, ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.

ಹೊಯ್ಸಳರ ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಬಾದಾಮಿ-ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು, ವಿಜಯನಗರದ ಹಂಪಿ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವೈಭವ ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ಶಕ್ತಿ:

ಈ ಮಹಾನ್ ಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಗೆ ದೈವಿಕ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಕಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಾರನು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಕೃಷಿಕನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಅವನ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿಯಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕೈವಾಡವಿತ್ತು.

ಮರದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅದರ ಬಲ ಮತ್ತು ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಜೋಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರದ ರಥಗಳು, ದೇವಾಲಯದ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಡಗಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಈಗ ಯಂತ್ರಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆರವಿನ ವಿನ್ಯಾಸ, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, 3ಡಿ ಮುದ್ರಣ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿವೆ.

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸೇತುವೆಗಳು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಗಳು, ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳು ಮಾನವನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಫಲಗಳು.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ತರುವವರು ಕಾರ್ಮಿಕರು. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು. ರೈತನಿಗೆ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು.

ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಜವಳಿ, ಕಸೂತಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಕಲೆ, ಆಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ, ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವುದು, ಮರದ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಕರಕುಶಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ಶ್ರಮಿಸುವ ಕೈಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡುವುದು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ.

ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಜೊತೆಗೇ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೆ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿದ ಕೈಗಳನ್ನು ನಾವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭವನ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಆದರೆ, ಭವನ ಕಟ್ಟಿದ ಕೈಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೃತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕರ್ತೃ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಅನೇಕ ಅನಾಮಿಕ ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ, ಮರೆತುಹೋದ ಕೈಗಳಿಗೆ, ಕಾಣದ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ, ಅಳತೆಯಾಗದ ಸೃಜನಶಕ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೌರವವೇ ಈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಯಂತಿಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಬೇಕು. ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಲಿ, ಯುವಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಲಿ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಹುಡುಕದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ, ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲೂ, ಹೊಸದನ್ನು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹುಡುಕೋಣ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆ ನಿರಾಕಾರ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು. ಯುವಜನರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.