ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶ ಇರುವ ವಾತಾವರಣ, ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ, ಋತುವಿನ ಬದಲಾವಣೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಆಂತರಿಕ ಜ್ವಾಲೆಯಾದ ‘ಅಗ್ನಿ’ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಜೀರ್ಣ, ಅಮಾ ಸಂಚಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ದೋಷವಿಕೃತಿಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದು.
-ಡಾ। ರಾಧಿಕಾ ಕೊಡ್ಲೆಕೆರೆ, ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯೆ
@ayurvaidya_official
ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈ–ನವೆಂಬರ್) ಈ ಕಾಲವಧಿಯು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ದೇವರು ಶಯನಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ - ಶಯನ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಾಯಣದತ್ತ ಚಲನೆಯವರೆಗೆ ದೇವರ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯ.
ದೇವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಸಮಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಇದು ದೇಹದ ದೋಷಗಳ ಚಲನೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಕುಂದಿಕೆ (ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಹೀನತೆ) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯೊಡನೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಸಮಯವಾಗಿದೆ.
Related Articles
ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಋತುಚಕ್ರದ ಪ್ರಭಾವ
ಅಗ್ನಿ (ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ):
ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶ ಇರುವ ವಾತಾವರಣ, ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ, ಋತುವಿನ ಬದಲಾವಣೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಆಂತರಿಕ ಜ್ವಾಲೆಯಾದ ‘ಅಗ್ನಿ’ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಜೀರ್ಣ, ಅಮಾ ಸಂಚಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ದೋಷವಿಕೃತಿಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಇದರಿಂದ ಆಹಾರ ಸರಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದೇ ‘ಆಮ’ (ಅಜೀರ್ಣಿತ ಪದಾರ್ಥ) ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯವಾಗಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದವು ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.
ದೋಷಗಳ ಚಲನೆ:
ವರ್ಷ ಋತು: ವಾತ ದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲ, ಸಂಧಿವಾತ, ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬರ, ಕೈಕಾಲು ಸಂಧಿಗಳ ನೋವು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಶರದ ಋತು: ಪಿತ್ತ ದೋಷ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ
ಉಲ್ಬಣ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯು, ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಹೊತ್ತು ಎಸೆಯುವಂಥ ಭಾವನೆ, ಚರ್ಮದ ತೊಂದರೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಪಥ್ಯ: ಸೂಕ್ತ ನಡವಳಿ
ಆಹಾರ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ:
ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿರುವುದರಿಂದ ಬಿಸಿ, ತಾಜಾ, ಹಗುರ ಹಾಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ಆಹಾರ ಮುಖ್ಯ. ಹಸಿವಿಲ್ಲದಾಗ ತಿನ್ನದಿರುವ ನಿಯಮಪಾಲನೆ, ಹಸಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿಸ್ತಿನ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯು ದೋಷ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ.
ಬಿಸಿ-ಹಸಿವಾದಾಗ ತಯಾರಿಸಿದ ತಾಜಾ ಆಹಾರ:
ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭೋಜನ ಅಥವಾ ಕಚ್ಚಾ ಆಹಾರದ ಸೇವನೆ (ಹಸಿ ಕೋಸಂಬರಿ, ಮೂಡದ ಮೊಳಕೆಗಳು) ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
-ಹಳದಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಶುಂಠಿ, ಕಹಿಬೇವು, ಕಾಳುಮೆಣಸು, ವಾಮ, ಕೊತ್ತುಂಬರಿ ಕಾಳು, ಇಂಗು ಮುಂತಾದ ದೀಪನ-ಪಾಚನ ಮುಂತಾದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಬಳಕೆ.
ಬಿಸಿ, ತಾಜಾ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ:
ದ್ವಿತೀಯ ಬಡಿತ (Reheated / ಉಳಿದ ಆಹಾರ), ತುಂಬಾ ತಂಪಾದ ಅಥವಾ ಹದಗೆಟ್ಟ ಆಹಾರ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮೊಸರು, ಮೊಳಕೆಗಳು, ಬಟಾಣಿ - ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು.
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹ ವಾತಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ತೀವ್ರ ಉಪವಾಸ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಶುದ್ಧಿಕರಣ ತಪ್ಪಿಸಿ, ಪಾಚನ-ಬಲವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಹಿತಕರ ಪಥ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಷೇಧ:
ದ್ವಿತೀಯ ಬಡಿತಂ ತ್ಯಜೇತ್ - ಉಳಿದ / ಪುನಃ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು!
ಪಂಚಕರ್ಮ ಶೋಧನೆ: ವರ್ಷ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ: ವಾತ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಬಸ್ತಿ (ಮೂತ್ರ ಮಾರ್ಗೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ)
ಶರದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ: ಪಿತ್ತ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ವಿರೆಚನ (ಲೇಘುವಾದ ಜೂಕ)
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧತೆ: ಉಪವಾಸ, ಜಪ, ತಪ, ಧ್ಯಾನ, ಪಠಣ, ಗುರುಶ್ರವಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲನೆ, ಧರ್ಮಪಾಠ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ.
ಇದನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತದ ವೈದಿಕ ವಿವರ:ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಾತುರ್ಮಾಸವನ್ನು ‘ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ’ ಅಲ್ಲದೆ, ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳ ಕಾಲ (2 ತಿಂಗಳು) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘प्रतिपन्मुख्य-राकान्त-तिथि-मण्डल-पूजिता’ (ಪ್ರತಿಪನ್ಮುಖ್ಯರಾಕಾಂತ-ತಿಥಿ-ಮಂಡಲ-ಪೂಜಿತಾ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ, ಶ್ರೀ ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲಿ ಮಠ, ಕಾಮಕೋಟಿ ಮಠ ಕಂಚಿ, ಶ್ರೀ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠ ಮುಂತಾದ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಋತುಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಹಾರ, ನಿದ್ರೆ, ಶರೀರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವ.
ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಪುನರ್ ಚೇತನ ನೀಡುವುದು. ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ತೂಕ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವುದು. ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವ ಆಹಾರ, ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ.
ಸಿದ್ಧಾಂತಸಾರ:
ಆಯುರ್ವೇದ ಹೇಳುವುದು: ऋतु सञ्चारानुसारं दोषाणां च विकारिता।
ಋತು ಬದಲಾಗಿದಾಗ ದೇಹವೂ ಬದಲಾಗಬೇಕು!
ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ, ಇದು ದೇಹ-ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಆತ್ಮಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳ್ಳುವ ದೈವಿಕ-ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯ.